To był czarny czwartek dla ponad pół miliona polskich rodzin. 15 stycznia szwajcarski bank centralny niespodziewanie uwolnił kurs franka i sprawił, że ten wystrzelił. Dla posiadaczy kredytów w tej walucie oznaczało to jedno – skokowy wzrost zadłużenia. Politycy zaczęli się prześcigać w wysuwaniu pomysłów na to, jak pomóc frankowiczom, a kwestia ta stała się jedynym z głównych tematów obydwu kampanii wyborczych. Do dziś nie udało się jednak wypracować rozwiązania, które ulżyłoby zadłużonym po uszy w szwajcarskiej walucie Polakom.

Co dokładnie zrobili Szwajcarzy 15 stycznia? Mówiąc w dużym skrócie, uwolnili kurs swojej waluty wobec euro. Do tej pory dbali o to, by 1 euro nie kosztowało mniej niż 1,20 franka, co pozwalało utrzymywać konkurencyjność ich gospodarce. W pewnym momencie stwierdzili jednak, że nie muszą kontynuować takiej polityki, i po prostu z niej zrezygnowali.

Choć ta decyzja była dużym zaskoczeniem dla rynków, nie przebiłaby się prawdopodobnie poza media biznesowe – tym bardziej w Polsce – gdyby nie fakt, że pociągnęła za sobą gigantyczną zmianę wartości franka wyrażonej w złotych. Kurs szwajcarskiej waluty wręcz oszalał. Skok był tak potężny, że na kilka minut zawiesiły się systemy traderów i nikt nie wiedział, ile tak naprawdę kosztuje jeden frank. Przez chwilę trzeba było za niego płacić rekordowe 5,19 zł, choć dzień wcześniej był wyceniany na 3,57 zł. Ostatecznie po kilkunastu minutach kurs ustabilizował się w okolicach 4,20 zł.

Problem dla Polaków

Tak istotny wzrost notowań franka stał się problemem dla ok. 550 tys. polskich rodzin zadłużonych w tej walucie. Tym bardziej że wiele z nich frankowy kredyt na wymarzone "M" brało przy kursie znacznie poniżej 3 zł. Teraz nie dość, że z dnia na dzień urosła ich rata, to również mocno podskoczyło całkowite zadłużenie wyrażone w złotych. W wielu przypadkach tak mocno, że pieniądze ze sprzedaży nieruchomości pokryłyby zaledwie niewielką część kredytu. A to oznacza, że powstała cała grupa osób, które, choć niekoniecznie mają kłopoty z bieżącą spłatą rat, to są niejako uwięzione w swoich mieszkaniach i jakakolwiek przeprowadzka nie wchodzi w grę.

Problem frankowiczów, który od lat przewijał się w debacie politycznej, z dnia na dzień stał się jej głównym tematem. Tym bardziej że zbliżały się dwie kampanie wyborcze, a grupa miliona wyborców (tyle osób w kraju posiada lub współposiada kredyt we frankach) jest łakomym kąskiem dla każdej formacji.

Najpierw na celowniku znalazły się banki. Krytycy zarzucali im, że niedostatecznie informowały klientów o ryzyku związanym z kredytami walutowymi i rozdawały je zbyt lekką ręką. Pod presją opinii publicznej i KNF bankowcy przygotowali pakiet rozwiązań, które miały ulżyć frankowiczom. Zaproponowali m.in. urlopy kredytowe, rozłożenie spłaty na dłuższy okres i wreszcie zaczęli uwzględniać w oprocentowaniu ujemne stopy procentowe w Szwajcarii. Dzięki temu udało się ograniczyć wzrost rat i kłopoty z bieżącą obsługą długu przez kredytobiorców.

Wciąż nie zniknęła jednak największa wada kredytów we frankach – ryzyko walutowe, które sprawia, że zadłużony nie może być pewien, że podobne do styczniowego szoki frankowe nie powtórzą się w przyszłości.

Obiecane przewalutowanie

Dlatego w wypowiedziach polityków pojawiły się propozycje rozwiązania problemu raz na zawsze – przewalutowania kredytów frankowych na złote. Co do tego, że taki krok jest potrzebny, panowała zgoda, rozbieżności pojawiały się jednak w szczegółach.

Jest wiele osób, które są w rozpaczliwej sytuacji. Uważam, że te kredyty mogłyby być przewalutowane według kursu, po jakim były brane

Andrzej Duda w trakcie kampanii prezydenckiej

Rządząca koalicja PO-PSL rozpoczęła prace nad ustawą, która pozwoliłaby części frankowiczom na przewalutowanie kredytu, ale po kursie bieżącym, z założeniem, że kosztem takiego przewalutowania podzielą się po równo banki i klienci. Ostatecznie jednak nie udało się go przyjąć przed zakończeniem kadencji poprzedniego parlamentu. Jednym z powodów była niespodziewanie wprowadzono poprawka autorstwa SLD, która 90 proc. kosztów operacji przerzucała na banki. Jej przyjęcie przez Sejm spowodowało mocne spadki wycen banków na giełdzie i przedłużyło prace legislacyjne. Ostatecznie cały projekt trafił do kosza, bo zabrakło czasu, by go przyjąć przed zmianą władzy.

Znacznie dalej szły propozycje, które w kampanii prezydenckiej wysuwał Andrzej Duda. – Jest wiele osób, które są w rozpaczliwej sytuacji. Uważam, że te kredyty mogłyby być przewalutowane według kursu, po jakim były brane – przekonywał przed wyborami. Takie rozwiązanie dla frankowiczów oczywiście byłoby najwygodniejsze, bo ich zadłużenie spadłoby radykalnie, a ryzyko kursowe zniknęło. Mocno oberwałoby się jednak bankom – jak wynika z wyliczeń KNF, ich straty szłyby w dziesiątki miliardów złotych.

W oczekiwaniu na ustawę

Duda wybory wygrał i tuż po objęciu urzędu wciąż zapewniał, że o frankowiczach nie zapomni. W jego Kancelarii doszło do kilku spotkań prezydenckich urzędników z przedstawicielami zadłużonych, jednak porozumienia nie osiągnięto.

Na początku listopada minister w Kancelarii Prezydenta Maciej Łopiński poinformował, że prace zespołu przygotowującego projekt rozwiązania problemu frankowego zostają przedłużone. Wyjaśniał, że postulaty frankowiczów były nie do przyjęcia z powodu "obaw konstytucyjnych", a propozycje kancelarii nie satysfakcjonowały zadłużonych.

Prace mają być kontynuowane, ale frankowicze tracą cierpliwość. W grudniu protestowali przed Pałacem Prezydenckim i zapowiadają, że jeśli ustawy nie będzie, w styczniu znów wyjdą na ulicę.

Obecnie jeden frank kosztuje ok. 3,90 zł.